Mag je privezaken van anderen onthullen in een biografie?

Mag je privézaken van anderen onthullen in een biografie?

Tennisster Maria Sharapova schreef vorig jaar in haar autobiografie dat rivale Serena Williams in de kleedkamer hartstochtelijk zat te huilen nadat zij door de pas 17-jarige Sharapova de finale van Wimbledon verloor. Die onthulling was olie op het vuur van een inmiddels alweer veertien jaar voortdurende controverse die afgelopen week opnieuw oplaaide. Mag je privézaken van anderen onthullen in een biografie?

Op 4 juni gaf Serena Williams een persconferentie om te melden dat ze vanwege een blessure haar daags daarna geplande wedstrijd tegen Maria Sharapova op Roland Garros moest afzeggen. De aanwezige pers benutte de gelegenheid om vragen te stellen over de in september 2017 verschenen autobiografie Unstoppable: My life so far van Sharapova; de Russische beschreef daarin hoe zij Williams in 2004 na afloop van de Wimbledon-finale overstuur aantrof in de kleedkamer. ‘Ik zou het eerder schokkend vinden als ik niet gehuild had,’ reageerde Serena. ‘Het was de Wimbledon-finale! Maar ik vind dat wat daar gebeurde daar had moeten blijven en niet op een niet zo positieve manier in een boek moet belanden.’

DE RUSSISCHE RIVALE

Wat schreef Maria Sharapova dan precies, wat Serena ‘niet zo positief’ noemt? Dit is de gewraakte passage: ‘Wat ik hoorde toen ik de kleedkamer binnenkwam was Serena Williams aan het brullen. Gierende snikken. Ik maakte me direct weer uit de voeten, maar ze wist dat ik even binnen was geweest. Mensen vragen zich vaak af waarom ik sindsdien zoveel moeite heb gehad om Serena te verslaan. Voor mij ligt het antwoord in die kleedkamer. […] Ik denk dat Serena me haatte omdat ik het magere meisje was dat haar op Wimbledon versloeg, tegen alle verwachtingen in. Maar ik denk dat ze me vooral haatte omdat ik haar hoorde huilen. Niet lang na dat toernooi vertelde een vriend mij dat Serena gezegd had: ‘Ik zal nooit meer van die kleine verliezen!’’

Mag je privézaken van anderen onthullen in een biografie?

Mag je privezaken van anderen onthullen in een biografie?Grappig detail is dat Serena met haar 1 meter 75 dertien centimeter korter is dan ‘die kleine’. Maar ze heeft zich wel grotendeels aan haar belofte gehouden. Van de 21 wedstrijden die zij sindsdien tegen Sharapova heeft gespeeld heeft ze er 19 gewonnen. Dat de pers het over ‘de Russische rivale’ blijft hebben is dus nogal overtrokken.

NAGELS IN ELKAAR HAARDOS

Wat ik een interessante vraag vindt is: waarom heeft Maria die kleedkamerscène in haar boek opgenomen? Was het haar manier om die verrassende, historische Wimbledon-overwinning nog even extra in te wrijven? Om haar tijdelijke superioriteit over een van de grootste tennisters aller tijden te benadrukken? Of zou het misschien kunnen dat Serena Williams het vuurtje zelf heeft opgestookt?

In 2013 gaf zij namelijk een interview aan Rolling Stone waarin ze – overigens zonder haar bij naam te noemen – nogal flink uithaalde naar Sharapova: ‘Ze begint elk interview met ‘Ik ben zo gelukkig, ik heb zoveel geluk’ – zo saai! Ze wordt nog altijd niet uitgenodigd voor de coole parties. En als ze met die gozer met een zwart hart wil zijn, ga vooral je gang!’

Die ‘gozer met een zwart hart’ is – met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid – de Bulgaarse toptennisser Grigor Dimitrov (geb. 1991), die eerst met Serena (geb. 1981) en vervolgens – ten tijde van dit Rolling Stone-interview – met Maria (geb. 1987) een kortstondige verhouding heeft gehad. Maria reageerde korte tijd later op Serena’s uitlatingen met de woorden: ‘Als ze over persoonlijke dingen wil praten, dan zou ze misschien moeten praten over haar relatie met een getrouwde vader die nu gaat scheiden.’

Kortom: voordat Maria in haar autobiografie over Serena’s huilbui schreef hadden de beide dames hun nagels al stevig in elkaars haardos gezet.

TENNISBALLEN DOOR DE STROT

Op de persconferentie vorige week zei Serena: ‘Ik denk dat het boek (Unstoppable) 100 procent gebaseerd is op horen-zeggen. In ieder geval de stukken en de citaten die ik gelezen heb, wat ik nogal teleurstellend vond. […] Wat ik altijd zeg, en zeker nu ik een dochtertje heb, is dat vooral vrouwen elkaar moeten steunen.’

Waarop de Amerikaanse sportjournalist Chris Chase fijntjes opmerkte: ‘Heeft zij altijd gezegd dat vrouwen elkaar moeten steunen? Zei ze dat terwijl ze dreigde tennisballen door de strot van een vrouwelijke lijnrechter te duwen? Of terwijl ze tegen een vrouwelijke umpire riep dat ze een “haatster is met een onaantrekkelijke binnenkant”?’

Je kunt de opmerkingen van Maria Sharapova in haar boek niet los zien van de context. Voordat Unstoppable verscheen was er al het nodige gezegd over en weer. Wat mij vooral intrigeert is de vraag: wat kun je wel en niet over anderen zeggen in een autobiografie? Daar zitten grenzen aan, dat heeft Gordon eerder dit jaar duidelijk aangetoond: de rechtszaken en rectificaties vlogen in de rondte. Zijn zus Lydia, Gerard Joling, Erik de Zwart, Winston Gerschtanowitz, Jeff Trachta en John Ewbank, allemaal lieten ze weten dat Gordon onzin en leugens vertelt in zijn biografie.

IN BED MET PATRICIA?

Mag je privezaken van anderen onthullen in een biografie?Zowel Waylon als John de Mol ontkenden ten stelligste dat ze het bed hebben gedeeld met Patricia Paay, zoals zij beweerde in haar door Bert van der Veer opgetekende levensverhaal.

Jacques Hanegraaf, voormalig manager van wielrenner Thomas Dekker, spande een kort geding aan met als inzet het boek uit de handel te laten nemen omdat Dekker zegt dat zijn manager hem tot het gebruik van doping zou hebben aangezet. Dekker won de zaak. Ook Dekker’s collega Michael Boogerd was niet heel blij met het verhaal dat de beide wielrenners prostituees zouden hebben ingehuurd aan de vooravond van de Tour de France in 2007.

Het ligt voor de hand dat als iemand in een biografie (of wat voor boek of interview of blog dan ook) iets over een ander zegt of schrijft dat simpelweg niet waar is, dat niet kan en mag. Punt.

Maar als het wèl waar is, zoals de huilbui van Serena Williams, die dat zelf heeft beaamd?

PRIVÉ VERSUS PUBLIEK

Verspreid door het in 2008 verschenen standaardwerk How to do biography staat een aantal uitspraken van de auteur Nigel Hamilton over deze kwestie. Ik citeer er drie die samen voor mij een antwoord vormen:

“Een (auto)biografie publiceren is een uitdaging die moed vereist, zelfs roekeloosheid. Het zal een worsteling zijn tussen gevoeligheid en bijna noodzakelijke ongevoeligheid, een wedstrijd tussen jouw eigen doelstellingen en wat de echte wereld tolereert. Hoe je met die ethische kwesties omgaat kan alleen jij (en eventueel je uitgever) beslissen. Maar vast staat dat je beslissingen moet nemen.

“Sinds er biografieën bestaan is er discussie over privé versus publiek, eerlijkheid versus hypocrisie, waarheid versus gevolgen – de gevolgen van de waarheid onthullen over echte mensen.

“Als je een (auto)biografie schrijft, zul je de consequenties ervan moeten afwegen voor zover je die kunt voorzien, wettelijke, sociale en psychologische consequenties. Dat betekent dat je misschien wel compromissen moet sluiten die jouw opvattingen over de absolute waarheid schaden, maar die wel de echte wereld weerspiegelen: een wereld waarin de waarheid soms meer schade en leed kan veroorzaken dan leugens.”

VEERTIG BLOEDDORSTIGE SUPPORTERS

Mag je privezaken van anderen onthullen in een biografie?Dat de gevolgen van een autobiografie soms bizarre vormen aan kunnen nemen bewijst het verhaal van de Argentijnse voetballer Mauro Icardi. De aanvaller van de Italiaanse club Internazionale kreeg het aan de stok met de harde supporterskern van de club toen hij een strafschop miste op een cruciaal moment in een cruciale wedstrijd. De supporters lieten weten dat hij ‘niet meer is dan een stuk stront’. In zijn in 2015 verschenen boek schrijft Icardi dat hij ‘honderd criminelen uit Argentinië zou bellen’ als hij bedreigd zou worden door hooligans. Kort daarop stonden er daadwerkelijk veertig bloeddorstige supporters voor zijn deur, met een spandoek met de tekst: ‘We zijn er, laat je het weten als je Argentijnse vriendjes er zijn?’

In het boek ‘Hoe schrijf ik een biografie?’ schrijven de auteurs Dik van der Meulen en Monica Soeting: ‘Biografen hebben plichten. Daartoe hoort je houden aan de copyrights, het vermelden van gebruikte bronnen en een respectvolle omgang met familie en vrienden van de gebiografeerde.’

Ik vind een respectvolle omgang met iedereen die figureert in je boek(en) van belang. Maar dan mag je dat andersom ook verwachten. En als je bedreigd wordt door hooligans of beledigd door een tegenstander kan ik goed begrijpen dat je de consequenties van de gevolgen van jouw waarheid van minder belang vindt voor hen dan voor jezelf.

Tot slot nog een quote van Van der Meulen en Soeting: ‘Iets weglaten omdat het je onwelgevallig is, is een doodzonde.’

Nawoord

P.S. De vraag ‘Mag je privézaken van anderen onthullen in een biografie?’ ligt anders als je een biografie voor besloten kring laat maken. De afwegingen en eventuele consequenties zijn dan uiteraard veel overzichtelijker, omdat je in principe weet wie het boek wel of niet te lezen krijgen. Dat er desondanks een proces van ‘wat vertel ik wel en wat niet’ op de achtergrond meespeelt, is onvermijdelijk. Daarbij draait het vooral om het doel van het vastleggen van je levensverhaal. Ik kom daar in een volgend blog nog uitgebreider op terug.

 

Over de auteur

 

 

 

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *