Zijn je ouders binnenkort 30, 40, 50 of misschien zelfs 60 jaar getrouwd? Of wordt je vader 80 jaar, of je moeder 75? Alvast gefeliciteerd! Maar wat een domper dat je het nu niet groots kunt vieren, in deze coronatijden. Als je toch iets bijzonders voor ze wilt doen, heb ik misschien de oplossing: geef ze hun levensverhaal! Het is het (bijna) mooiste cadeau voor je ouders!

Waarschijnlijk ben je sowieso al aan het nadenken over wat je ze zult geven. Lastig hè? Vaak hebben mensen die wat ouder zijn al alles wat hun hartje begeert. Bovendien wil je iets echt origineels geven, iets wat ze zal ontroeren, wat indruk maakt, waaruit echt spreekt hoeveel je om ze geeft.

GEEF ZE EEN KLEINKIND

De allermooiste cadeaus die je je ouders kunt geven, dat zijn een kleinkind, structurele aandacht en liefde, en een unieke ervaring, zoals een feest of een vakantie. Mocht het toevallig zo uitkomen dat je ze op die heuglijke dag kunt mededelen dat er een nieuw leventje aan zit te komen, ja, daar kan natuurlijk niets tegenop.  Want daarmee zet je een fantastische kroon op hun leven: voortzetting van hun bloedlijn.

Waarom je 'moeten'zoveel mogelijk uit je leven moet schrappen

Met mijn ouders (1985)

Ik heb het zelf een keer meegemaakt. Toen mijn ouders 35 jaar getrouwd waren, in 1984, vierden ze dat met een groots familiediner in Molen De Dikkert in Amstelveen. Op die avond onthulde mijn zus dat ze in verwachting was. Nou, dat werd me toch een emotionele toestand, het was geweldig om te zien. En hoewel mijn ouders in totaal zes kleinkinderen kregen (ze zijn inmiddels allebei overleden) is dat de enige zwangerschapsaankondiging die ik me nog goed kan herinneren. Omdat het op zo’n prachtig moment kwam.
Nu is de kans dat een huwelijksjubileum van je ouders precies in de periode valt dat je ontdekt dat jullie zwanger zijn natuurlijk niet heel groot. Maar gelukkig heb ik nog twee tips!

 

GEEF ZE EEN UNIEKE ERVARING

Materiële cadeaus hebben geen blijvende impact. Zelfs loterijwinnaars die meer dan een miljoen in de wacht slepen, wennen na verloop van tijd aan hun nieuwe rijkdom. Vervolgens geven ze hun leven hetzelfde rapportcijfer als voor die hoofdprijs.
Wat mensen wel duurzaam raakt is een investering in tijd en aandacht. Dat kan op veel manieren: door iets zelf te maken – een kunstwerk, kleding, een zelf ontworpen meubelstuk – of door het meest waardevolle dat een mens in deze jachtige tijden heeft te delen: tijd en aandacht. Neem je ouders mee op vakantie, of geef ze een abonnement op samen met jou en je gezin uit eten gaan of dagtripjes maken elke 1e en 3e zondag van de maand, ik noem maar iets. Het mooiste is als weet over te brengen dat je er zelf ook erg naar uitkijkt, dat het voor jou ook een manier is om continuïteit in het gezamenlijk dingen doen te brengen. Omdat het leven en je agenda anders met je op de loop gaan.

Maar voorlopig is het plannen van uitjes, trips en etentjes geen optie. En om nou te zeggen: “We gaan samen iets heel leuks doen, maar wanneer, geen idee nog,” dat is ook weer zo wat.
Of misschien is het niet mogelijk om structureel tijd in te ruimen voor het gezamenlijk dingen ondernemen. Of woon je in het buitenland, waardoor het niet realistisch is. Geen nood, hier is optie drie!

GEEF ZE HUN LEVENSVERHAAL

Als een dierbaar iemand een mijlpaal bereikt geef dan een biografie kado

Beeld je je de reactie van je ouders eens in als ze op de viering van hun huwelijksjubileum of verjaardag een mooi gebonden boek krijgen waarin hun levensverhaal wordt verteld. Samengesteld uit interviews met iedereen die hen goed kent of heeft meegemaakt in vroeger tijden. Rijk geïllustreerd met foto’s.
Of een film waarin iedereen die hen dierbaar is – kinderen, kleinkinderen, broers, zussen, andere familieleden, vrienden –, en die ze in deze barre tijden niet of veel te weinig kunnen zien, vertellen over wat je vader en moeder in hun leven betekenen. Ze vertellen de mooiste anekdotes, waarin ze misschien wel voor het eerst recht uit het hart uitspreken waarom ze van hen houden. Soms is het voor mensen lastig om hun gevoelens te uiten, terwijl dat gek genoeg tegenover een onbekende interviewer vaak makkelijker is dan tegenover de persoon of personen zelf. En dat alles geïllustreerd met foto’s en filmpjes van vroeger, met nostalgische sfeerbeelden uit hun jeugd, kortom: een documentaire over hun leven. Gemaakt met professionele televisiekwaliteit, want naast biograaf ben ik al 25 jaar programmamaker.

Wat natuurlijk ook kan, is dat je je vader en/of moeder zelf mee laat werken aan het boek. Dan geef je ze een zogenaamde ‘dummy’, met een prachtig ontworpen omslag, maar met louter blanco pagina’s erin. En je zegt: hierin komt jouw/jullie levensverhaal. Waarna ik ze een aantal malen uitgebreid ga interviewen en hun verhaal opschrijf. Niet met pen in die dummy, uiteraard. De boeken worden in elke gewenste oplage vanaf 1 exemplaar gemaakt door een professionele drukkerij/boekbinderij.

 

GEEF ZE ONSTERFELIJKHEID

Familie kijkt naar levensfilm

Het is het mooiste cadeau dat je kunt krijgen omdat je daarmee hun leven eeuwigheidswaarde geeft. Want niet alleen zijzelf, ook hun kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen hebben een uniek document waarmee ze generaties lang gekoesterd zullen blijven.

Maar het levert nog veel meer op:
Liefde. Een (nog) hechtere band met je dierbaren. Door wat ze over je zeggen.
Trots. “Als je het zo achter elkaar ziet heb ik toch wel heel wat neergezet.”
Zelfrespect. “Misschien was het niet altijd makkelijk, maar ik heb het goed gedaan.”
Plezier. Want het is een geweldige ervaring om zo’n film of boek te zien/te lezen!
Begrip. Door wat anderen over je zeggen, door dat je de rode draad nu ziet.
Hernieuwde levenslust. Zin om het verhaal verder te beleven en vorm te geven.
Waarde. Het leven is een groot cadeau. Letterlijk!

Gun je je ouders de wereld? Gun ze dan dit unieke cadeau. Ook in deze coronatijd prima te realiseren!

 

Over de auteur

 

 

Het leven is wat je gebeurt terwijl je andere plannen maakt. Nu grote delen van onze maatschappij noodgedwongen tot stilstand zijn gekomen, valt ons op, naast de schone, strakblauwe lucht, het vogelgekwetter en de overbodigheid van publiek bij talkshows, dat we altijd wel heel erg aan het hollen en draven waren. Vanwaar toch die rusteloosheid? De Vlaamse filosoof Ignaas Devisch schreef er in 2016 een boek over dat in deze coronacrisis zeer waardevolle inzichten biedt. Zoals: waarom mogen soms erger is dan moeten…

En toen zat ook ik ineens met een lege agenda. De biografie die ik bijna af had moest even in het vriesvak, want ik kon de 83-jarige hoofdpersoon niet meer bezoeken. Het tv-programma dat ik samen met het team aan het opstarten was, is voor onbepaalde tijd stil komen te liggen, omdat er 2000 man publiek bij verwacht werd en we niet met een cameraploeg langs kunnen bij de kwetsbare mensen die we willen portretteren: kankerpatiënten.

EEN BEETJE RONDHANGEN

Eindelijk weer tijd voor verwaarloosde liefhebberijen

Onmiddellijk drongen twee projecten zich aan me op die ik even opzij had gelegd omdat het mijn eigen initiatieven zijn en geen betaalde klantopdrachten: een boek en een documentaire. Maar ik wilde ook van de gelegenheid gebruik maken om achterstallig onderhoud aan ons huis te plegen. Eindelijk het pianospelen weer op te pakken. Me verder te bekwamen in videomontage. Mijn blog nieuw leven in te blazen. Kortom: in no time puilde mijn agenda weer uit met zelfopgelegde taken en bezigheden. Want zo pak ik dat aan: meteen een strakke planning maken, waar ik mijzelf gedisciplineerd aan houd, inclusief elke dag de wekker op kwart over 7 zetten en de dag beginnen met een uur bewegen.

Natuurlijk weet ik ook wel dat het vooral een manier is om in control te blijven. Maar hé, het werkt. Althans, ten dele. Want één ding waar ik ook al jarenlang structureel naar verlang en dat met deze aanpak allesbehalve bereikt wordt, is: rust. Een beetje rondhangen. Me vervelen. Schijnt goed te zijn voor je creativiteit, je ideeënrijkdom en je hart en bloedvaten.

GEEN TIJD TE VERSPILLEN

Maar dat ging ‘m dus niet worden. Hoe weet ik nu al niet meer, maar in diezelfde week kwam het boek Rusteloosheid van Ignaas Devisch op mijn pad. Ik heb een Kobo Plus abonnement, dus ik heb de directe beschikking over duizenden boeken. Ook die van Devisch. Geen tijd te verspillen, ik wilde het nú lezen. Misschien zou het verklaren waar die enorme drang (dwang?) om me te ontwikkelen en om creatief en/of nuttig bezig te zijn vandaan komt. Ledigheid is des duivels oorkussen, het staat nog net niet op mijn voorhoofd getatoeëerd.

Het boek stelde me niet teleur. Devisch gaat terug naar de 14e eeuw en zet op een rij wat tal van grote denkers over dit fenomeen te zeggen hadden. Dat was meteen inzicht 1: het heeft weinig te maken met De Huidige Tijd, waarin altijd alles maar sneller en sneller gaat.  Neem bijvoorbeeld de Duitse neuroloog Wilhelm Erb, die zei: ‘De ongodsdienstigheid, ontevredenheid en hebzucht zijn in brede lagen van het volk toegenomen; de mateloze uitbreiding van het verkeer en de wereldomspannende netwerken hebben de omstandigheden in het handelsverkeer totaal gewijzigd: alles gebeurt in haast en agitatie.’ Wanneer Erb deze uitspraak deed? In 1893.

LIFE’S WHAT YOU MAKE IT

Overigens, die ongodsdienstigheid waar Erb het over heeft speelt een grote rol in onze rusteloosheid, schrijft Devisch. Door de secularisatie zijn wij als individuen steeds vrijer geworden in onze keuzes. Daarnaast is afkomst een kleinere rol gaan spelen. Je identiteit wordt nu bepaald door je persoonlijke verdienste, door je prestaties. Life’s what you make it, zoals Mark Hollis van Talk Talk zong. Hoe meer we de vrijheid hebben om onze eigen keuzes te maken, hoe meer onze identiteit staat voor het resultaat van die persoonlijke keuzes.

‘We mogen de hele dag zelf bepalen wat we doen en dat brengt een enorme druk met zich mee,’ aldus Devisch. ‘Mogen is soms nog erger dan moeten. Want we worden verantwoordelijk gesteld voor alle keuzes die we maken. We zijn bijgevolg moe van almaar te moeten kiezen, van onszelf te moeten zijn.’
De Duitse filosoof Peter Sloterdijk noemt dat de NV Ik. Coaches adviseren ondernemers en zzp’ers om zichtbaar te zijn, zich te profileren op social media en hun persoonlijke verhaal zoveel mogelijk te vertellen. Zelfrealisatie rules! We zijn constant met onze Ik BV bezig. Daarom komen we tijd tekort en klagen we over tijdsdruk. Dag in, dag uit werken we aan het realiseren van onze ambities en aan het nastreven van een betere versie van onszelf. Devisch: ‘Zelfontplooiing is tegenwoordig een never ending story dat als ideaal zowel in arbeid als in vrije tijd doorwerkt.’

ONBEWOOND EILAND

Op een onbewoond eiland verlangen we naar de wereld

En dan kan het gebeuren dat we onszelf voorbijlopen. Dan wordt het ons teveel en verlangen we naar een tijd waarin we niets meer verlangen, maar dat is ook weer een verlangen. ‘Wie het druk heeft, verlangt naar een onbewoond eiland. Wie op een onbewoond eiland leeft, verlangt naar de wereld.’

Momenteel leven velen van ons op een onbewoond eiland, metaforisch gesproken. In dit vier jaar geleden verschenen boek was dat voor Devisch nog een hypothetisch gegeven: ‘Elke avond van de week kunnen we naar de film, het theater of een concert; we kunnen zo vaak we willen met vrienden afspreken […], we kunnen vandaag van zoveel proeven dat het inderdaad vaak moeilijk kiezen is. Maar stel je voor dat er niets te beleven valt, dat er geen sportterreinen zijn, dat de plaatselijke bibliotheek dicht is, dat alle festivals en feesten worden afgelast. […] Hoelang zouden we die verlangzaming als prettig ervaren? Anders gezegd: hoe snel zouden we niet rusteloos op zoek gaan naar iets om onze vrije tijd te vullen?’

INKTZWARTE DOEMSCENARIO’S

In die situatie zitten we nu. En, bevalt het? Ikzelf begin het er nu na een maand wel moeilijker mee te krijgen. Ik zou heel graag weer gewoon gezellig uit eten willen of even een biertje doen met vrienden in ons stamcafé.
Maar ik zie ook grote voordelen. Thuiswerken is me altijd al uitstekend bevallen;  ik kwam er gisteren achter toen ik naar de bouwmarkt reed dat ik vier weken niet in mijn auto had gezeten! Dat we nu met z’n allen eens goed nadenken over of alles wat we deden en ondernamen wel echt nodig was, is winst.

Maar tegelijkertijd worden ons inktzwarte doemscenario’s voorgeschoteld over de maatschappelijke en economische gevolgen van deze pandemie. Hoe eerder alles weer op volle stoom is, hoe meer we de schade beperken, aldus het IMF. Maar is dat dan de hoop, dat we zo snel mogelijk weer naar de oude situatie terugkeren, door Devisch als volgt omschreven: ‘Iedereen drijft elkaar tot het uiterste om maar een milliseconde sneller te zijn dan de concurrent. Wat in de sport winnen heet, wordt in de economie gedefinieerd als winst. Wie een economie op tijd doet draaien, zet alle schakels van het systeem onder tijdsdruk: het werk, de consumptie, de productie, de distributie, de ontwikkeling en vernieuwing en het onderzoek.’

KEUZESTRESS

Want steeds sneller is de oplossing niet. We dachten altijd dat we meer vrije tijd zouden overhouden door alle nieuwe technieken, maar het tegendeel is waar.  Die vrijheid schept nieuwe rusteloosheid: wat gaan we met die herwonnen uren doen? Vrijwel alles kan, en dat maakt het juist zo moeilijk om te kiezen. Keuzestress: voor alles waar je voor kiest, bestaan er ook tal van alternatieven.

Wat voor mij werkt, is om van tevoren een weekschema te maken met voor elk dagdeel een activiteit. Dan hoef ik als ik daarmee bezig ben niet meer na te denken over of ik misschien beter iets anders zou kunnen doen. De kunst is om precies de balans te vinden tussen jezelf aan je eigen schema te houden en de vrijheid te nemen om ervan af te wijken als de omstandigheden daarom vragen. Om te voorkomen dat je een slaaf wordt van jezelf. Want dat is weer het andere uiterste van teveel vrijheid.

MINDER WERKEN HELPT NIET

Tot besluit nog een wijze les van Ignaas Devisch uit zijn boeiende boek: ‘Rusteloosheid verdwijnt niet door minder te werken of meer te ontspannen. Dat kan misschien voor even de drukte en de onrust doen verminderen, maar het constante idee dat je iets moet doen of iemand wilt zijn in je leven, hangt niet af van het aantal werkuren. […] Iets in onszelf stuwt ons voort en zorgt ervoor dat we nooit tevreden zijn met onze status-quo, dat wil zeggen met ons leven zoals het zich aandient. Noem het verbeeldingskracht, verlangen, streven of passie. Het zorgt ervoor dat we onszelf verliezen in wat we doen en de vraag is wat daar mis mee is.’

Ofwel: het gaat er niet om hoeveel tijd je ergens in stopt, maar om wát je doet. Maar dan is er ook weer dat andere liedje dat ik maar niet uit mijn hoofd krijg: it ain’t what you do, it’s the way that you do it, that’s what gets results.

Het is om rusteloos van te worden…

 

Over de auteur

 

 

 

Dit is zo’n bijzondere tijd, dit vergeet je nooit meer! Maar is dat wel zo? Het menselijk geheugen is als een hond die gaat liggen waar hij wil en juist de dingen die je weggegooid had kwispelstaartend komt terugbrengen. Hoe krijg je daar controle over? Simpel: schrijf alles op. Lees waarom een dagboek essentieel is. Juist nu! 

Je kunt geen krant openslaan of radio- of tv aanzetten of je leest of hoort dat we in bizarre tijden leven en dat de wereld nooit meer hetzelfde zal zijn. De term ‘het nieuwe normaal’ komt niet normaal vaak voorbij op een dag.
Het is nu al onwennig om een tv-programma met publiek te zien, helemaal als erin lustig handen geschud, gezoend en geknuffeld wordt. Zo snel past onze kijk op de wereld zich aan.
Zo’n bijzondere tijd, die zul je je nog tot in lengte van dagen tot in detail herinneren. Denk je nu. Vergeet het maar. Of beter: vergeet het niet! Hoogleraar en geheugenprofessor Douwe Draaisma: ‘We moeten ons geheugen niet als een archief zien waarin onveranderlijke aantekeningen en notities liggen, maar eerder als een veel vloeiender, diffuser bewaarsysteem dat onder invloed blijft staan van dingen die later plaatsvinden.’

ONS GEHEUGEN IS GEEN RECORDER

We zijn geneigd te denken dat ons geheugen als een soort recorder werkt. Alles is ergens in je brein opgeslagen, als je er maar op de juiste manier in poert, met de goede vragen, hypnose, therapie, dan kun je alles terugvinden. Helaas, het merendeel van wat we ervaren verdampt en laat geen spoortje achter in onze hersenen. Daar valt nog mee te leven, als wat er wèl wordt opgeslagen maar de belangrijke gebeurtenissen zijn, de dingen die je je wilt herinneren. Helaas.

Het geheugen is als een hond die niet alleen gaat liggen waar hij wil, aldus Cees Noteboom. Maar die ook nog eens kwispelstaartend aan komt dragen wat je eerder zover mogelijk van je af hebt geworpen om er nooit meer aan herinnerd te worden, voegt Douwe Draaisma toe.

Dat je niet meer weet wat je 15 jaar geleden voor je verjaardag hebt gekregen, soit. Dat je vergeten bent wat je vandaag drie jaar geleden hebt gegeten, het zij zo. Maar het is erger.

Ik zag onlangs in een agenda van 1982 dat ik negen maanden lang elke dinsdagavond een/ afspraak had met Daniël. Ik dacht: wat is dit, ik heb geen idee wie Daniël is. Gelukkig heb ik ook flinke delen van mijn leven een dagboek bijgehouden. Dus ik kon het opzoeken. Daniël bleek een klarinettist te zijn die ik hielp studeren door hem op de piano te begeleiden. Maar dacht je dat ik een Aha-erlebnis had toen ik dat las? Zo van: oooh ja, díe Daniël. Nope. Daniël is en blijft een blinde vlek. Sorry, Daniël.

ALLES STAAT STIL

Nu denk je misschien: “Is het mijn probleem dat jij zo’n schandalig slecht geheugen hebt? Zal wel Korsakov zijn. Mij gebeurt dat niet.” Laat ik je uit de droom helpen: het overkomt iedereen. Ik interview voor mijn werk als biograaf veel mensen over vroeger. Ik vroeg bijvoorbeeld onlangs aan Kees: hadden jullie vroeger televisie thuis? Kees antwoordde: ‘Nee, toen ik 11, 12 jaar was gingen we bij tante Tinie verderop in de straat kijken, die had een televisie. De halve buurt zat elke woensdagmiddag bij haar in huis, kregen we ranja en biscuitjes.’
Wat was je favoriete programma? ‘Ti-Ta-Tovenaar! “Dan doe ik dit, en alles staat stil!” “Ik kan wel zien dat jij geen echte Grobbebol bent!” Heerlijk.’

Later even gegoogeld: Ti-Ta-Tovenaar was in 1972 voor het eerst op de buis. Toen was Kees 19 jaar. Geen echte Grobbebol, dus.

Een triviaal voorbeeld wellicht, maar het gaat mij om de grote stelligheid waarmee het antwoord binnen een seconde werd gegeven. Zo was het, zo is het gegaan. Nou, niet dus.

Het lijkt voor velen van ons momenteel alsof alles stilstaat, maar alles verandert juist razend snel. Tot twee weken geleden deed ik elke thuiswerk- of vrije dag samen met Petra boodschappen aan het eind van de dag. Kan niet meer: boodschappen doe je nu alleen.
’s Morgens ga ik elke dag een uur fietsen of (hard)lopen zodat ik de rest van de dag in en rond het huis kan blijven. Als ik iemand tegenkom, duikt hij of zij bijna de berm in om maar anderhalve meter afstand te houden. Of ik doe dat zelf, als er bijvoorbeeld  iemand aankomt die zijn hond uitlaat. ‘Hoeft niet hoor,’ roept de hondenbezitter. ‘Hij doet niks.’
In vier weken tijd heb ik maar 82 kilometer autogereden, een diepterecord. Ik wil het allemaal onthouden. Dat drie vrienden van ons in het ziekenhuis liggen met ernstige complicaties, dat zal ik heus niet vergeten. Maar al die details. Het zijn de kleine dingen die het doen, die het doen.

Klussen

Juist de gewone zaken in het leven vergeten we. Tenzij we ze fotograferen of opschrijven.

GLAD VERGETEN

Er is maar één remedie: opschrijven. Al is het alleen al voor je eigen plezier. Vorige week las ik in mijn dagboek uit 2010 dat ik op 23 februari een onbedwingbare aandrang had om naar schaatsen te gaan kijken. Ik kijk nooit naar schaatsen. Ik vind schaatsen stom. Maar ik ging toch kijken, en ik zag Sven Kramer zijn legendarische wisselfout maken.

Die wisselfout zelf, die weet ik heus nog wel, en ook dat hem live gezien heb. Maar dat ik die mysterieuze neiging om de tv aan te zetten had, dat was ik glad vergeten. Wat een leuk gegeven!

De sensatie van het jaren later teruglezen van je eigen leven, dat is iets wat ik maar moeilijk uit kan leggen aan mensen die die ervaring niet kennen. Het lijkt een beetje op een oude foto van jezelf tegenkomen die je lang niet hebt gezien.
Schrijf elke dag iets. Al zijn het maar een paar regels. Je toekomstige zelf zal je er eeuwig dankbaar voor zijn. Net als je eventuele (klein)kinderen.

Over de auteur

 

Hoogleraar psychologie en geluksonderzoeker Sonja Lyobomirsky heeft ‘De zeven mythes rond geluk’ ontdekt: breed gedeelde opvattingen over wat belangrijk is om een gelukkig leven te kunnen leiden, maar die illusies zijn. Omdat je je eigen leven het best kent, deel ik graag mijn persoonlijke ervaringen met deze misverstanden. Zeven geluksmythes ontmanteld…

1/ Geluk = met de juiste persoon trouwen

Getrouwd zijn op zich maakt ons gelukkiger, dat klopt, zo blijkt uit onderzoek. Maar studies tonen ook aan dat het grote geluksgevoel dat het huwelijk veroorzaakt maar twee jaar duurt. Daarna wordt het ‘gewoon’, en dan denken we vervolgens dat er iets mis is met ons, aldus professor Lyobomirsky. Vandaar ook dat het aantal scheidingen zo is toegenomen.
Mijn persoonlijke ervaring is dat samenwonen of getrouwd zijn nauwelijks verschil maakt. Ik wilde na 10 jaar ‘verkering’ met Petra trouwen omdat ik het niet op m’n 50e (een leeftijd die ik inmiddels ruim gepasseerd ben) nog steeds over ‘mijn vriendin’ wilde hebben. Vond ik onvolwassen.
We zijn nu 35 jaar bij elkaar, waarvan 25 getrouwd. Natuurlijk komt er na de eerste vlinders-in-je-buik-tijd iets anders voor in de plaats, maar hoe meer verleden je samen deelt, hoe hechter de band wordt. En of iemand de juiste persoon is, daar moet je continu aan blijven werken door elkaar aandacht te geven en te steunen, en vooral niets van elkaar te eisen. ‘Jij moet (met) mij (niet)…’, dat soort kreten. Wij moeten helemaal niets, behalve van elkaar houden en elkaars vrijheid en keuzes respecteren. Omdat zij dat ook vindt, is zij de juiste persoon voor mij. En om nog 1001 redenen, maar dat staat hier nu even buiten.

Petra en ondergetekende op onze trouwdag, 14-02-1994.

2/ Nu mijn relatie kapot is, zal ik nooit meer gelukkig zijn

Sonja Lyobomirsky schrijft: wij lijden onder een enorme angst voor liefdesbreuken en echtscheidingen, maar het blijkt dat gemiddeld vier jaar na de ontbinding van een moeizame relatie mensen gelukkiger zijn dan tijdens die relatie.
Dat klopt. Toen ik op mijn 20e voor het eerst werd gedumpt, na een relatie van ruim twee jaar, dacht ik zo ongeveer dat mijn leven voorbij was. Das Leiden des jungen Edwins. Het tegendeel was waar, het begon allemaal pas. Na een moeizaam half jaar krabbelde ik overeind. Een paar avontuurtjes volgden tot ik begin 1984 Petra tegenkwam (zie ook Mythe 1). Angst dat wij uit elkaar zouden gaan heb ik nooit gehad. Bij mijn eerste twee liefdes was ik daar vaak bang voor, zo lees ik ook in mijn dagboeken van destijds terug. En dan is het net als met terrorisme: hoe banger je bent, hoe meer je het monster voedt.

3/ Geluk = een partner hebben

Lyobomirsky merkt op dat ‘legio studies aantonen dat alleenstaanden niet minder gelukkig zijn dan gehuwden’. Dat verbaast me, want ik heb ook regelmatig het tegendeel gelezen.
Ik ken aardig wat alleenstaanden, vooral vrouwen, en ze vertellen me dat ze diep van binnen toch altijd op zoek blijven naar iemand. Of ze roepen heel stoer dat ze niemand nodig hebben en veel te veel gehecht zijn aan hun onafhankelijkheid;  maar dan ineens hangen ze aan de arm van een nieuwe vlam, verkopen hun appartement en trekken bij hem in. Omdat er in de dierenwereld vrij weinig langdurig alleenstaanden voorkomen en ik de mens nog altijd als een wat doorgeschoten diersoort zie, denk ik dat de helft van een koppeltje zijn onze natuurlijke staat van welbevinden is. Er zijn echter ook diersoorten die elkaar de kop afbijten na de voortplantingsdaad, dus misschien is de vergelijking niet optimaal. Hoe dan ook, ik heb in mijn volwassen leven vrijwel altijd een relatie gehad, dus ik kan hier uit eigen ervaring niet zoveel zinnigs over zeggen.

4/ Geluk = je droombaan veroveren

Wacht maar, hoor je inderdaad regelmatig, als ik eenmaal daar beland ben, komt alles goed. Dat geldt niet alleen voor banen, maar ook voor ondernemingen en carrières in bijvoorbeeld muziek, theater, film, literatuur, kunst of sport, waarbij ‘die plek’ dan nummer 1 is in de Top 40, de bestsellerlijst, het erepodium etc.
Ik heb het al vaker verteld, ik had als puber drie dromen: in Toppop staan, de Hitkrant maken en bij de televisie werken. Ik heb ze alle drie gerealiseerd. Op het moment dat je dat voor elkaar krijgt, geeft dat een gigantische high. Maar na twee jaar is het gewoon werk, erg leuk werk weliswaar, maar van een droombaan alleen word je niet langdurig gelukkiger. Veel belangrijker vind ik dat ik bij mijn werk veel in flow ben, dat wil zeggen: dat je volledig opgaat in wat je doet omdat het niet teveel, maar ook zeker niet te weinig moeite kost, en dat je de tijd helemaal vergeet.
Maar waar Lyobomirsky gek genoeg niet over heeft, is over een baan veroveren überhaupt. Want één van de grootste bedreigingen voor ons welbevinden is nog altijd werkloosheid, zo blijkt keer op keer uit onderzoek.

Met televisiemaken werd mijn derde jeugddroom werkelijkheid

5/ Geluk = rijk en succesvol zijn

Die wortel aan die stok die maar voor je uit blijft bungelen: het geluk vind je altijd een stukje verderop. Aan de andere kant van de heuvels, zongen Ramses Shaffy en Liesbeth List, ons inmiddels allebei ontvallen. Het is één van de onderwerpen die me zo boeien in levensverhalen: wat betekent rijkdom en succes voor de hoofdpersoon, wat doet hij/zij om het te veroveren, en wat gebeurt er als hij/zij zijn/haar doel (niet) bereikt? Ik heb veel succesvolle mensen ontmoet door mijn werk, en geleerd: op zich maakt je doel bereiken je niet gelukkig(er). Zoals Lyobomirsky terecht stelt: ‘Het zit ‘m niet in hoe succesvol we zijn, maar in wat we met ons succes aanvangen. Het gaat er niet om hoe hoog ons inkomen is, maar hoe we het besteden.’

6/ Als je ziek wordt, kun je nooit meer gelukkig zijn

De ultieme angst, niet alleen van hypochonders, en in deze tijd helemaal: ziek worden, zeker als het chronisch is, waardoor er een donkere sluier over je bestaan valt. Dat kan inderdaad als je het láát gebeuren, door continu stil te staan bij wat een vreselijk lot je heeft getroffen. Maar hier wijst professor Lyobomirsky op één van mijn overtuigingen: het leven is waar je je op focust. Je hebt de keuze om aandacht te besteden aan zaken en bezigheden waardoor je groeit en die je zinvol vindt. Het is niet wat je overkomt, maar hoe je erop reageert wat je kwaliteit van leven bepaalt. Uit onderzoek blijkt dat of je nou het miljoen wint of in een rolstoel beland: in beide gevallen geven we het leven na een fase van gewenning hetzelfde rapportcijfer als voor de grote verandering.
Annemieke is een vriendin van mij die ruim 20 jaar geleden te horen kreeg dat ze een zeldzame vorm van kanker heeft en nog maar twee jaar te leven had. Zij is inmiddels zo’n 40 keer geopereerd, mist één long en een groot deel van haar lever, maar ze is er nog steeds en kreeg zelfs een tweede kind toen ze al 6 jaar ziek was. Ik ken maar weinig mensen die zo alles uit het leven halen als zij. Hoge pieken, diepe dalen, maar ze lééft vol overgave!

7/ Het grote geluk is op een bepaalde leeftijd voorbij

Uit onderzoek blijkt dat een overgrote meerderheid gelooft dat de kans op een gelukkig leven slinkt met de jaren. Niets is minder waar. Sonja Lyobomirsky stelt: oudere mensen zijn gelukkiger en tevredener dan jongere mensen. Drie recente studies wijzen uit dat het hoogtepunt van positiviteit zich boven de 60 bevindt. Dat schijnt te komen omdat we door het besef van onze sterfelijkheid meer overwogen keuzes maken in waar we onze tijd en aandacht aan besteden. En waar we ons wel of niet druk over maken, voeg ik daar dan aan toe. Het verstand komt, cliché cliché, met de jaren.
Zelf onderschrijf ik dit volledig: ik vind het leven steeds aangenamer, relaxter en tegelijk fascinerender worden. (En dan moet ik nog 60 worden!) Plus: ik vind andermans levens ook steeds fascinerender worden. Vandaar dat ik me op het maken van biografische films en boeken heb gestort.

Het is in deze onzekere, bedreigende fase in de geschiedenis niet makkelijk om het geluk te blijven zien. Maar zoals Merlijn Twaalfhoven in een prachtig stuk in de NRC van 28 maart schreef: ‘Laten we de kunstenaar in onszelf wat ruimte geven en het lege canvas dat voor ons ligt zien als een rijkdom aan mogelijkheden.’
Ik zou daar aan toe willen voegen: en laten we de ruimte nemen om de levenskunstenaar in onszelf te zien en te waarderen en terug te kijken op wat we allemaal al tot bestand hebben gebracht, simpelweg door te leven.

 

Over de auteur

Het algemene idee is dat een biografie iets is om, net als je pensioen, aan het eind van je leven eens over na te gaan denken. Maar er zijn goede redenen om op de drempel van jeugd naar volwassenheid de pakweg eerste 20  jaar van je levensverhaal vast te leggen. Omdat weinigen er op die leeftijd bij stil staan bij stil staan: lees hieronder een pleidooi voor een biografie vóór je dertigste.

Ik las in de krant dat er in Amsterdam maandelijks een dansochtend wordt georganiseerd die altijd uitverkocht is. Dus, zoals het artikel beschrijft, ‘de wekker om 04.45 uur zetten om een uurtje later – gedoucht en met feestkleding – uit je dak te gaan in een club. Drank en drugs niet nodig.’
Als je op je werk arriveert ben je al twee uur wezen swingen.

Muzikanten dansen niet, zo heet een album van De Dijk. Het mag dan inmiddels meer dan 30 jaar geleden zijn dat ik een lustrum lang beroepsmuzikant was, maar niet-danser ben ik mijn leven lang gebleven. Ik heb er helemaal niets mee. Een ochtendmens ben ik wel, maar de eerste uren geniet ik vooral van de stilte om me heen. Om half 8 in een volle trein zitten vind ik al irritant. Als ik om 9 uur mijn eerste sociale contacten heb bij de koffiemachine van een tijdelijke werkgever vind ik het vroeg zat. Nu ik in een periode zit van twee maanden thuis schrijven geniet ik enorm van als het buiten donker is met een kop koffie en een beschuitje aan de keukentafel de krant lezen terwijl ik weet dat een paar miljoen landgenoten zich in de ochtendspits moeten storten.

VERS IN HET GEHEUGEN

Maar ik dwaal af. In de vroege morgen uit gaan dansen is een mooi voorbeeld van omdenken. En het bracht mij als maker van biografieën er ineens op: waarom wachten met het (laten) maken van een biografie tot het avondrood van je leven aan de horizon brandt? Waarom niet bij de zonsopkomst van je volwassen leven die duistere nacht die we puberteit noemen aan het papier toevertrouwen, nu het nog vers in het geheugen ligt?

‘Na 22 jaren in dit leven maak ik het testament op van mijn jeugd,’ zong Boudewijn de Groot al. Hij keek vooral naar zijn immateriële verworvenheden en deelde die uit aan vrienden en familie, maar de balans opmaken als je aan je volwassen leven begint (en op welke leeftijd dat is verschilt van persoon tot persoon) is best een heel goed idee.

EEN GROTE RIJKDOM

Hoe je door tegen jezelf te praten al je dromen kunt waarmakenZelf heb ik van mijn 17e tot mijn 23e (niet geheel toevallig de leeftijd waarop ik ineens profmuzikant werd: een bliksemomslag) een dagboek bijgehouden. Als ik daar nu in teruglees, is het of ik een heel ander iemand was. Had ik deze notitieblokken vol Jugendschmerz niet gehad, dan had ik nu waarschijnlijk een heel ander verhaal verteld over mijn coming of age jaren.

Mijn cliënten (en in sommige gevallen ook de mensen uit hun directe omgeving) vertellen mij verhalen over hun jeugd die per definitie door de tand des tijds zijn aangepast en aangetast. Om jezelf als 19- of 20-jarige rechtstreeks in de ziel te kunnen kijken, ongecorrumpeerd door de onvermijdelijke herinterpretatie van de volwassenheid, is bijna bizar en een grote rijkdom. Destijds had ik niet kunnen vermoeden hoe waardevol de volgekrabbelde blocnotes en schriftjes voor mijn latere zelf zouden zijn.

GEMANKEERDE MEMORIE

Ik wil maar zeggen: ben je tussen de 20 en de 30, schrijf alles op, je hele levensverhaal tot nu toe. Ik garandeer je dat je over een paar decennia veel meer vergeten zult zijn dan je op dit moment denkt. George Bernard Shaw zei: ‘Het enig leesbare deel van een autobiografie is de kindertijd en de adolescentie van de schrijver. Volwassen levens zijn allemaal hetzelfde.’ Met de tweede zin van Shaws uitspraak ben ik het niet eens, de eerste zou ik willen nuanceren met ‘het sowieso altijd boeiende deel’. Laat dat deel niet in de mist van de gemankeerde memorie verloren gaan.

Over de auteur

Alles wat er in je leven gebeurt, alles wat je doet, meemaakt, wat je overkomt ook, vormt samen je levensverhaal, je biografie. Alle keuzes die je maakt, hoe klein ook, hebben invloed op het verloop van het verhaal. Je bent zelf voor een belangrijk deel de schepper van je leven. Schrijf zelf je levensverhaal. Je kunt je verhaal redigeren tijdens dat je de dagen, maanden, jaren aaneenrijgt om zo tot een door jou gewenst resultaat te komen.

Stel, je staat voor een belangrijke keuze in je leven. Bijvoorbeeld: durf ik het aan om een half jaar vrij te nemen om mijn droom te realiseren? Dat kan zijn: een wereldreis maken en daar vervolgens een boek over schrijven. Als je leven een roman of een filmscript zou zijn en jij bent de auteur, wat zou je dan doen? Die reis maken, toch? Daarmee maak je je levensverhaal tot een verhaal dat anderen willen lezen of zien, als het een film zou zijn. Als je gewoon blijft doen wat je al doet, wordt het verhaal voorspelbaar, hoe opwindend hetgeen je nu doet aanvankelijk misschien ook was.

MEESLEPEND EN SPANNEND

Maar loop je dan niet het risico dat het verhaal slecht afloopt? Dat je in een half jaar er een kapitaal doorheen jaagt, dat je boek flopt en je geen geld meer hebt en je je huis moet verkopen? Misschien. Maar dan is het verhaal nog steeds meeslepend en spannend. Vervolgens schrijf je het hoofdstuk over hoe je je daar weer uit omhoog werkt.

Leven is creatief materiaal. Elke dag, elk uur, elke minuut maak je keuzes, creëer je gedachten, gebeurtenissen, woorden, sociale interactie. Dat is wat mensen doen, daar moet je vooral mee doorgaan. Maar op gezette tijden, laten we zeggen elke zondagochtend als buiten de kerkklokken luiden, kun je het materiaal dat je hebt gecreëerd redigeren. Door het te overdenken of terug te kijken of te lezen en te bepalen welke veranderingen, verbeteringen je kan aanbrengen om tot het beste resultaat te komen. En die verbeteringen pas je vervolgens toe.

EEN GATENKAAS EN EEN LIEGBEEST

Hoe kun je je eigen leven terugkijken of -lezen? Door het eerst òf op te nemen òf op te schrijven. Je eigen leven opschrijven is het makkelijkst, met potlood in een dummy of een Parker in een Moleskine, of intikken op je laptop: kies altijd voor de werkwijze die jij het prettigst vindt, die de minste drempels opwerpt. Als je maar schrijft. Liefst elke dag. Er zijn periodes in mijn leven dat ik dat intensief heb gedaan, bijvoorbeeld van mijn zeventiende tot mijn drieëntwintigste. Toen ik dat 30 jaar later weer terug las, was ik verbijsterd door hoeveel ik was vergeten. Het autobiografisch geheugen is een gatenkaas en een liegbeest. Lees Douwe Draaisma er maar op na.

Kijk in de spiegel, dat kan ook. Je gaat voor een camera zitten, aan het eind van elke dag. Vertel de lens wat je hebt meegemaakt, gedacht, gevoeld, ervaren. Je kunt het ook inspreken op je smartphone of tablet. Eens per week kijk, luister of lees je het terug en dan neem je de rol aan van een strenge eindredacteur. Schrap, pas aan, gooi om, voeg toe. Terugdraaien kan niet, maar zorgen dat je je rode pen de volgende week minder nodig hebt, dat kan wel.

JE LAATSTE BLADZIJDE

Want de volgende stap is om je verhaal vooruit te gaan bedenken. Hoe wil je dat het eruit ziet, waar moet het over gaan, waar moet het zich afspelen, wie moeten er in meespelen, enzovoort. Je visualiseert je toekomst, het volgende hoofdstuk. En dan voer je het uit.

Je leven is een verhaal. Maak er een pakkend verhaal van. Wees een held, een schurk, een uitvinder, een inspirator, een bedenker, een kunstenaar, een wetenschapper of een artiest. Jouw keuze. Maar wees! Doe! Leef! Je weet namelijk nooit of je deze ochtend wakker bent geworden op je laatste bladzijde. Of dat er boven je ineens die onheilspellende letters verschijnen: The End…

Over de auteur

Het is vakantietijd. Jippie. Vakantie komt van het Latijnse woord vacare: vrij zijn van… “Vacuüm” is er ook van afgeleid: vrij van materie en druk. In de vakantie zijn we vrij van werk, van verplichtingen. Van de druk van de dagelijkse ratrace. Volgens William Bridges, auteur van Transitions, een klassieker over verandering, is zo’n periode essentieel voor je ontwikkeling. Veel historische figuren, zoals Mohammed, Dante en Buddha, leerden ons al de noodzaak van afzondering in het woud of de woestijn. Vertaald naar nu: een bungalowpark, camping of resort. Dit is hoe je het meeste rendement uit je vakantie haalt.

In de natuur blijft nooit iets hetzelfde. Alles ontstaat en alles vergaat uiteindelijk. En tussen die twee momenten verandert alles continu. Stabiliteit, stilstand is onnatuurlijk; denk maar aan de seizoenen en de banen van sterren en planeten. Onbewust veranderen wij voortdurend; er is geen cel meer in ons lichaam die nog dezelfde is als toen we geboren werden. Maar ook bewust veranderen we. We zijn niet meer gelukkig met de huidige situatie, we ontgroeien dingen, we ontwikkelen nieuwe plannen, hebben nieuwe wensen en dromen. En dus willen we veranderen. Alleen kost ons dat enorm veel moeite. Denk maar aan de goede voornemens met nieuwjaar, bijna niemand houdt het langer dan een maand vol.

ELKE LEVENSFASE VRAAGT ZIJN EIGEN BENADERING

Elke verandering vraagt tijd voor aanpassing. Zelfs als iemand een miljoen wint is er in eerste instantie een soort van shock. Veel loterijwinnaars houden zich vaak aanvankelijk vast aan hun oude levenspatroon, blijven gewoon naar hun werk gaan, houden vast aan wat ze kennen. Maar ook minder ingrijpende veranderingen kosten veel aanpassingsvermogen. Stoppen met verslavingen en ongezonde gewoontes, afvallen, meer gaan sporten, meer balans vinden tussen werk en privé, het zijn vaak enorme opgaven. Waarom kost het ons toch zoveel moeite? Lees daar ‘Waarom veranderen (meestal) mislukt’ van Maarten Appelo maar eens op na. Hij legt uit dat het rationele, meest ontwikkelde deel van ons brein het vaak aflegt tegen de oudere delen die een enorm grote onbewuste invloed op ons gedrag hebben.
We kunnen niet ons hele leven hetzelfde blijven, hetzelfde denken, hetzelfde doen, hetzelfde reageren. Elke levensfase vraagt zijn eigen benadering. En als je zelf niet voor veranderingen kiest, dan kiest het leven ze voor jou en worden ze je opgedrongen. Dat zijn dan vaak niet de veranderingen waar je zelf voor zou kiezen.

William Bridges adviseert om uit te zoomen: bekijk elke verandering in de context van je hele levensreis. Er zijn drie stadia van verandering:
1/ Je maakt je los van je vaste patronen. Stap buiten je normale leven. Maak tijd voor jezelf, het liefst alleen. Besteed aandacht aan je dromen en gedachten.
2/ Je raakt je identiteit kwijt. Alles wat je voorheen motiveerde is (tijdelijk) weg. Hou een dagboek bij of schrijf je autobiografie. Neem de tijd om je levensverhaal te herschrijven, zodat je letterlijk en figuurlijk een nieuw hoofdstuk kan beginnen.
3/ Je ziet in dat hoe je de wereld zag niet de werkelijkheid was. Ga op zoek naar jouw nieuwe werkelijkheid. Probeer te ontdekken wat je echt wilt, wat je doel in het leven is. (Zie mijn blog afl 6, over Finding your own north star van Martha Beck)

KEUZES VOOR VERANDERING

Je kunt het ook nog extremer aanpakken en een sabbatical opnemen van een paar maanden, een half jaar of nog langer. Vorig jaar heb ik bewust voor zo’n periode gekozen en drie maanden lang geen opdrachten aangenomen. Ik ben gaan nadenken over hoe ik de laatste tien, twaalf jaar van mijn arbeidzame leven wil invullen. Ik heb mijn oude dagboeken, agenda’s, notitieboekjes doorgenomen en vroeg me af: hoe wil ik dat mijn agenda er de komende jaren uitziet? Wat geeft mij voldoening, wat vind ik zinvol en zorgt ook nog voor een inkomen? Mijn eigen levensloop vergeleek ik met die van anderen en ik realiseerde me dat keuzes me boeien, keuzes voor verandering. Dat levensverhalen me boeien. Ik besloot om me daar op toe te leggen en begon biografiebureau Ditisjeleven.nl.

NIEUWE IDEEËN

Annemieke Raatsie en ik in de gastenruimte van RTL Late Night

Maar gedurende dit proces realiseerde ik me ook dat ik geen afscheid wilde nemen van dat prachtige vak televisie maken. Door tot rust te komen en een time out te nemen ontdekte ik dat ik nog steeds verhalen wil vertellen voor grote aantallen kijkers. En met die realisatie kwamen de mooie opdrachten als vanzelf weer op mijn pad. Vorig jaar leidde dat onder meer tot een eenmalig succesvol avondvullend live-programma op National Geographic, en tot een aantal proefafleveringen van talkshows en documentaireseries. Het helpen ontwikkelen van nieuwe ideeën is wat me het meest fascineert en uitdaagt. Momenteel ben ik research aan het plegen voor een nieuw concept voor RTL4 dat dicht aanschurkt tegen mijn werkzaamheden als biograaf. Daarnaast schrijf ik momenteel een boek over het leven van een cliënt van me (een boek dat als het klaar is eind van de zomer als verrassing in kleine oplage voor haar kinderen en kleinkinderen wordt gedrukt), de opnamen voor de documentaire over het leven van Annemieke Raatsie lopen nog steeds door en ik coach twee dappere, veelbelovende auteurs, Len van der Hoeven en Kiki van der Harst, bij het schrijven van hun eerste boek.

Voor mij geen vakantie deze zomer, maar dat is het rechtstreekse gevolg van de drie maanden die ik vorig jaar heb opgenomen, de plannen die ik toen heb ontwikkeld en de keuzes die ik vervolgens heb gemaakt.

DE CYCLI VAN HET LEVEN

Als je klaar bent voor een nieuwe stap, schrijft William Bridges, stel je dan open en kansen zullen zich aanbieden. Je gaat dan een opwindende tijd tegemoet. Maar doe het rustig aan en zorg voor continuïteit vanuit je ‘oude leven’. En laat je niet ontmoedigen als de veranderingen te traag gaan voor je gevoel.
Als je meer bedreven en ervaren raakt in het (h)erkennen van je eigen gevoelens in perioden van verandering, dan leer je om de cycli van het leven te beheersen. Bridges haalt daarbij Ralph Waldo Emerson aan: ‘Niet in zijn doelen maar in zijn transities toont de mens zijn grootsheid.’
Daar voeg ik Nelson Mandela’s beroemde uitspraak aan toe: ‘Be the change you want to see in the world.’
En dan hebben we natuurlijk nog David Bowie’s classic:
Ch-ch-ch-ch-changes
(Turn and face the strange)
Ch-ch-changes
Don’t wanna be a richer man
Ch-ch-ch-ch-changes
(Turn and face the strange)
Ch-ch-changes
Just gonna have to be a different man
Time may change me
But I can’t trace time

(Dit is een geactualiseerde versie van een blog dat ik in juli 2017 schreef. )

Covers van digizine De Biograaf van Ditisjeleven.nl

ABONNEER JE OP DE BIOGRAAF, HET GRATIS DIGIZINE VAN DIT IS JE LEVEN.

In De Biograaf staan artikelen en interviews over, en besprekingen van (auto)biografieën en levensverhalen. Over films, boeken en tv-programma’s waarin levensverhalen centraal staan. Gesprekken met inspirerende mensen over de keuzes die zij in hun leven hebben gemaakt. Praktische tips voor het maken van films over en het schrijven van levensverhalen. En inzichten en tips uit de wereld van de levenskunst, die kunnen helpen bij het verbeteren van de kwaliteit van je leven.

SCHRIJF JE NU IN OP: www.ditisjeleven.nl/de-biograaf  

Over de auteur

 

Een van de grootste genieën uit de menselijke geschiedenis, Leonardo da Vinci, droeg altijd en overal een notitieblok bij zich. In totaal vulde hij in zijn leven een kleine 30.000 bladzijden. Als deze homo universalis, dit superbrein daar zoveel baat bij had, is het wellicht verstandig om zijn voorbeeld te volgen. Leonardo kende het geheim waarom aantekeningen en notities maken je leven enorm verrijkt. Bijkomend voordeel: mocht je ooit je levensverhaal willen vastleggen, dan ligt de research al min of meer klaar!

Als ik in een kantoorboekhandel zo’n draaizuil zie staan met notitieboekjes in alle soorten en maten van merken als Moleskine en Paperblanks, dan kan ik alleen door mijn complete voorraad zelfbeheersing aan te spreken voorkomen dat ik ze allemaal opkoop. Mijn betere helft Petra wijst mij dan fijntjes op het feit dat ik thuis nog een stuk of 10, 15 maagdelijke aantekenboekjes heb liggen. Zo hebben we allemaal onze eigenaardigheden; Petra heeft meer tassen dan Imelda Marcus schoenen. (Dit is een hyperbool, lieve lezers.) Zwetend en trillend verlaat ik de zaak.

Vanwaar die zwakheid? Ik heb erover nagedacht en het gaat – dat kan ook niet anders – verder dan mijn bewondering voor de schoonheid van de boekjes zelf. Een leeg notitieboekje is voor mij zoiets als drie lege weken in mijn agenda omdat het vakantie is zonder iets te hebben geboekt: een combinatie van vrijheid en opwinding over waar die leegte mee gevuld gaat worden. Momenteel gebruik ik een gelinieerd boekje met A5 formaat; op de linnen, stijlvol grijze hardcover staat ‘Dream big, never quit’. Crèmekleurig papier, met een wit lintje als bladwijzer. € 3,99 bij de Action. Ongelofelijk. Ik heb inmiddels 130 pagina’s volgekalkt met aantekeningen voor blogs, biografieën, levenskunst, Over Mij pagina’s en alles waar ik me verder mee bezig houd.

VERBIJSTEREND TESTAMENT

Waarom aantekeningen en notities maken je leven verrijktDe grootmeester van het notitieboek is Leonardo Da Vinci. Zijn aantekenboeken zijn met recht ‘het meest verbijsterende testament’ genoemd ‘van de macht van de menselijke observatie en verbeeldingskracht, die ooit op papier is gezet’, aldus Walter Isaacson in zijn vorig jaar verschenen magistrale biografie van Da Vinci.
‘De nog bestaande 7200 bladzijden vertegenwoordigen ongeveer een kwart van wat Leonardo in werkelijkheid heeft geschreven. […] Leonardo’s aantekenboeken zijn niets anders dan een verbazingwekkende meevaller, een vastgelegd verslag van toegepaste creativiteit.’

Omdat papier duur was in de 15e eeuw krabbelde Leonardo elk hoekje van zijn aantekenboeken vol. Als hij op de laatste pagina was beland, begon hij weer vooraan en schreef, krabbelde, schetste en tekende verder op de nog lege kantlijnen of maagdelijk gebleven stukjes. Tel daarbij op dat hij een genie was op de meest uiteenlopende gebieden, van muziek tot toneel, van anatomie tot mechanica, van schilderkunst tot aerodynamica, van beeldhouwen tot waterhuishouding, van kosmologie tot ornithologie, en je kunt je voorstellen dat zijn aantekenboeken een duizelingwekkende kaleidoscoop aan inzichten en ideeën bieden die te samen een ongekende ode aan de ‘schoonheid van een universele geest’ (Isaacson’s woorden) zijn.

Da Vinci begon aanvankelijk met deze aantekenboeken om scènes vast te leggen die de menselijke emoties tonen. Hij schreef: ‘Als je door de stad loopt, observeer, noteer en denk dan na over de omstandigheden en het gedrag van mensen als ze ruziën, of lachen, of aan het vechten gaan.’ Dat is de kern van zijn grootsheid: hij kon observeren als geen ander, hij keek niet alleen, hij zag en doorzag. Hij ontleedde menselijke lichamen om te begrijpen hoe spieren werken en van binnenuit een beweging te kunnen schilderen of beeldhouwen. Daarom wist hij ook de subtielste glimlach uit de kunstgeschiedenis op een schilderij vast te leggen.

ALSOF JE MET JEZELF BRAINSTORMT

Waarom aantekeningen en notities maken je leven verrijktErnst Jan Pfauth van De Correspondent schreef: ‘Door je leven [in notitieboekjes] vast te leggen leer je jezelf beter kennen, je werk beter te doen en je mooiste gedachten te bewaren.’ De Amerikaanse schrijver Steven Johnson noteert al zijn invallen en gedachten in één groot Google document en leest ze regelmatig terug. ‘Het is alsof je met jezelf brainstormt,’ zegt hij daarover. ‘Je ziet je vroegere zelf een idee aftasten dat inmiddels volstrekt logisch is. Of, nog beter, je wordt herinnerd aan een idee dat opeens relevant blijkt voor een nieuw project waar je net aan begonnen bent.’

Ik herken dat. Wat het voor mij ook is, is een backup van mijn kortetermijngeheugen. Je kunt nu eenmaal niet alles onthouden, maar door het op te schrijven voorkom je dat waardevolle ideeën gedachten in rook opgaan als half vergeten droomflarden die definitief oplossen in de stoom van de hete ochtenddouche.
Als je vervolgens ook nog een systeem hanteert om je notities te rubriceren en terug te kunnen vinden, heb je een goudmijn aan multi-toepasbare informatie. Boeken – mits ze niet van de bibliotheek zijn –  lees ik altijd met een potlood in de hand; ik zet strepen en uitroeptekens in de kantlijn en Q’s bij quotes die ik waardevol vind of die me raken. Als ik het boek uit heb en ik lees opnieuw alle stukken die ik heb voorzien van aantekeningen doemt er een soort samenvatting uit op van wat voor mij belangrijk is. De passages die mij bij de tweede lezing opnieuw treffen schrijf ik op. Met de hand, want door de fysieke handeling van het schrijven beklijft de inhoud meer dan wanneer ik het intik op mijn laptop.

Mijn notitieboekjes geef ik paginanummers. Vervolgens tik ik een inhoudsopgave waarbij ik thema’s en onderwerpen van de notities benoem. Zo staat alle door mij opgedane boekenwijsheid in één groot Word-document waar ik door gebruik van steekwoorden snel dingen in terug kan vinden.

Waarom aantekeningen en notities maken je leven verrijkt

GEEF KLEUR AAN JE NOTITIES

Maar ik blijf zoeken naar verdere perfectionering. Vandaag ontdekte ik een tip van een oud analist van de Amerikaanse luchtmacht, Chris Smith: slimmer noteren door kleurgebruik. Een notitietruc die hij leerde bij de US Air Force om foutloos, praktisch en neurologisch verantwoord aantekeningen te maken. Hij gebruikt vier kleuren: zwart voor algemeen, blauw voor notities en reacties van klanten, rood voor acties of taken voor zijn team en groen voor actie of taken die bij klanten liggen. Mindmapping- en notitie-expert Michael Tipper zegt daarover: ‘Monotone tekst maakt het lastig om dingen terug te vinden. Voeg een vleugje kleur toe… en plotseling komen de notities tot leven. Ze zijn uniek, herkenbaar, beter te onthouden en interessanter. Dat betekent dat ze beter in je brein blijven kleven. En dat ze op een later moment een stuk makkelijker terug te vinden zijn.’

Ik weet nog niet welke notitie-categorie ik welke kleur ga geven, maar ik heb sterk het gevoel dat ik hier veel baat bij ga hebben.

Uiteraard zijn er voor de digitalen en papierlozen onder ons volop schitterende apps voor het maken van notities en het bewaren van alles wat je tegenkomt op internet, zoals Google Keep, Evernote en SimpleNote. Ik gebruik Wunderlist en Pocket, maar de tastbare papieren variant blijft voor mij onmisbaar. Ik heb een map vol met uit kranten en tijdschriften geknipte recensies van boeken, cd’s en films die vijf sterren kregen. Nog geen idee wat ik daarmee kan of wil, maar het voelt als een schatkistje. In mijn bureau en in een archiefkast heb ik grote stapels notitieboeken en – boekjes, volgeschreven schriftjes, dagboeken en agenda’s: als die allemaal als digitale documenten in the cloud zouden zweven zou ik er niet half zo gelukkig van worden.

VERTROUW NIET OP JE GEHEUGEN

Nog een tip tot slot. Mocht je ook aan de slag gaan met (meer) notities maken, vergeet dan niet om ook op te schrijven als je ergens een leuke quote voor op verjaardags- of andere felicitatiekaarten ziet. Dat maakt het zoveel persoonlijker dan een paar voorgedrukte regels van Hallmark. Of als je een idee voor een cadeau hebt: schrijf het op! Als je wacht tot de kalender je vertelt dat er iemand iets te vieren heeft en je dan nog een cadeau moet verzinnen, ben je dat allang weer vergeten. Vertrouw niet op je geheugen, het is één grote gatenkaas. Schrijf op, schrijf op, schrijf op!
Zijn je ouders bijvoorbeeld 50 jaar getrouwd komende november? Schrijf dan op: biografie laten maken! En zet een reminder in je agenda twee maanden daarvoor: Edwin Gitsels van Ditisjeleven.nl bellen. Dat is jouw Da Vinci code voor een onvergetelijk, levensveranderend cadeau!

Covers van digizine De Biograaf van Ditisjeleven.nl

ABONNEER JE OP DE BIOGRAAF, HET GRATIS DIGIZINE VAN DIT IS JE LEVEN.

In De Biograaf staan artikelen en interviews over, en besprekingen van (auto)biografieën en levensverhalen. Over films, boeken en tv-programma’s waarin levensverhalen centraal staan. Gesprekken met inspirerende mensen over de keuzes die zij in hun leven hebben gemaakt. Praktische tips voor het maken van films over en het schrijven van levensverhalen. En inzichten en tips uit de wereld van de levenskunst, die kunnen helpen bij het verbeteren van de kwaliteit van je leven.

SCHRIJF JE NU IN OP: www.ditisjeleven.nl/de-biograaf  

Over de auteur

 

 

Als ik iets leer van de levensverhalen die ik opteken dan is het wel dat het essentieel is om te luisteren naar je diepste verlangens. Onder het mom van ‘dat is voor mij niet weggelegd’ stoppen we onze dromen soms jarenlang weg. Met de bezwering ‘het gaat toch best goed zo’ negeren we dat zeurende stemmetje dat maar blijft zeggen dat er meer is. Totdat het mis gaat en de drang naar een ander leven zich op een pijnlijker manier laat gelden. Dat is misschien wel de belangrijkste les die levensverhalen ons leren…

Lissa Rankin, Amerikaans arts en auteur van de klassiekers Meer Brein, Minder Medicijn en De Helende Werking van je Geest, schreef vorige week in haar blog : ‘De Westerse geneeskunde is niet opgezet als een systeem voor gezondheidszorg maar als een systeem voor ziektemanagement.’ Ze zegt dat haar collega’s en zij worden opgeleid tot uitzonderlijk kundige experts, maar hen wordt niet geleerd hoe ze patiënten met een ernstige chronische ziekte kunnen helpen om betekenis uit hun ziekte te halen. Het kan zijn dat ons lichaam boodschappen afgeeft dat we niet in lijn leven met onze innerlijke waarden. Wat Rankin ‘de waarheid van de ziel’ noemt. Misschien ondermijnt stress ons immuunsysteem. Mogelijk zijn we ons onvoldoende bewust van de natuurlijke, zelfgenezende mechanismen van ons lichaam. Of belemmeren we onbewust onze spirituele, psychologische of morele groei. Dat zijn allemaal factoren die kunnen bijdragen aan ziek worden.

HET ZELFGENEZENDE VERMOGEN VAN ONS LICHAAM

De medische wereld kijkt naar je lichaam als een systeem en als er iets stuk is, wordt dat zo goed mogelijk gerepareerd. Bij de reparatie van ernstige aandoeningen ontstaat er nogal eens bijkomende schade, zowel fysiek als mentaal. Er is inmiddels volop wetenschappelijk bewijs dat bijvoorbeeld meditatie het genezingsproces bevordert. Dat angst en stress over de ernst en de gevolgen van de ziekte bijdragen aan verergering van diezelfde gevolgen. Dat begint al bij de communicatie vanuit de medische wereld over wat er precies aan de hand is en hoe het plan van aanpak gaat zijn. Als er onduidelijke of tegenstrijdige signalen aan de patiënt worden afgegeven vermeerdert dat de angst en de stress, en dat ondermijnt het immuunsysteem en het zelfgenezende vermogen van ons lichaam.

De belangrijkste les die je leert van levensverhalenVorig jaar was ik te gast bij Beau van Erven Dorens in RTL Summer Night om te vertellen over mijn nieuwe biografiebureau Dit is je leven. Ik zat daar samen met Annemieke Raatsie omdat ik een documentaire over haar maak. Annemieke kreeg in 2000 te horen dat ze nog twee jaar te leven had. Dat is nu 18 jaar geleden en ze is nog steeds springlevend. In 2006 is ze moeder geworden van een zoon, Nathan, en ze werkt als opnameleider bij onder andere Nieuwsuur. Ze heeft meer dan 40 operaties ondergaan, mist een long en een stuk van haar lever, maar ze gaat maar door. Een ijzersterke vrouw met een hart zo groot als Ibiza.

UITZONDERLIJKE POSITIVEIT EN LEVENSLUST

Een paar keer per jaar wordt ze gescand om te kijken hoe de stand van zaken is. Dat is vanzelfsprekend altijd weer stressvol en spannend, en vorig jaar februari waren haar markers flink gestegen. Paniek in de tent. Op Facebook postte ze: ‘Wat er ook gebeurt, ik moet en zal de bar mitswa van Nathan meemaken in 2019.’ Ik dacht: dat is een film. Ik heb haar een brief gestuurd en gevraagd of ik haar met de camera mocht volgen tot en met die bar mitswa. Dat mocht. Gelukkig bleek alles snel weer onder controle en momenteel gaat het goed met haar. Ze viert het leven uitbundig en is een en al dankbaarheid.

Ik zei in de uitzending tegen Beau dat het universele thema van mijn documentaire is: heeft een positieve levenshouding invloed op onze gezondheid en op onze genezingsprocessen? Heeft de uitzonderlijke positiviteit en levenslust van Annemieke invloed op het verloop van haar ziekte? Ik had Lissa Rankin gelezen en ik geloof oprecht dat je lichaam en geest niet kunt scheiden en dat een oprecht geloof in genezing kan helpen om te genezen. Beau reageerde daar fel op en zei dat dat een gevaarlijke uitspraak is omdat je daarmee zegt dat als iemand bijvoorbeeld aan kanker overlijdt, hij of zij niet voldoende positief is geweest, dus de dodelijke afloop aan zichzelf te wijten heeft. Maar dat is niet wat ik beweer. Ik beweer überhaupt niets, ik neem geen standpunt in dat ik vervolgens wil bewijzen, nee, ik onderzoek.

DROMEN EN ZINGEVING

De belangrijkste les die je leert van levensverhalenAls er iemand is die onwaarschijnlijk sterk en positief was, was het wel Menno Buch die ik in zijn laatste fase intensief heb meegemaakt. Dat hij in juli 2014 toch aan de gevolgen van kanker overleed is niet omdat hij niet positief genoeg was, zo zit het blijkbaar niet in elkaar. Het is geen één op één relatie, het is geen afweging van zoveel gram positiviteit tegen zoveel gram woekerende cellen; het ligt veel gecompliceerder dan dat.

Maar waar ik heilig in geloof is dat als we ons leven leiden in lijn met onze innerlijke behoeftes, waarden, dromen en zingeving, als we sterke banden hebben met vrienden en familie, als we veelvuldig in flow leven en genieten van ons werk of onze activiteiten, als we in balans zijn, als we leren en groeien, we minder kans hebben om ziek te worden. En als we toch ziek worden, grotere kans hebben om te genezen. Ernstige, chronische stress en angst zijn grotere bedreigingen voor onze gezondheid dan ongezond eten of te weinig bewegen.

JE ESSENTIËLE EN JE SOCIALE ZELF

Martha Beck schrijft in haar prachtige boek Finding Your Own North Star dat we een essentieel zelf en een sociaal zelf hebben. Je essentiële zelf leidt de weg naar vervulling en geluk, dat is wie je werkelijk bent. Je sociale zelf heb je geconstrueerd door je opvoeding en je omgeving, dat is wie je denkt dat je voor anderen moet zijn. Als je hem (of haar) teveel negeert, vindt je essentiële zelf altijd manieren om aandacht te vragen. Om te zorgen dat je naar hem luistert. Vermoeidheid is bijvoorbeeld een veel voorkomend signaal. Verslavingen, onrust, depressie, burnout, allemaal uitingen van een verwaarloosd essentieel zelf.

Lieke, een vrouw van 79 wiens levensverhaal ik aan het schrijven ben, vertelde mij dat zij toen ze eind 40 was er slecht aan toe was. Ze was 15 kilo te zwaar, ze had een administratieve baan die ze haatte en haar drie kinderen waren het huis uit. Ze was voortdurend moe en de relatie met haar man stond op een bedenkelijk laag pitje. Op een dag werd ze door een vriendin meegetroond naar een avondcursus Kunstgeschiedenis. Zoals ze zelf zegt: ‘Het was alsof ik de zevende hemel betrad.’

Ze nam ontslag, ging full time studeren en is gaan schilderen. Iets waarvan ze altijd had gedacht dat dat ‘voor mij niet weggelegd was’. Ze viel 12 kilo af, herkreeg haar energie, scheidde van haar man die dat ‘gefröbel met verf’ maar niks vond en woest was dat ze ontslag had genomen, want ‘waar gaan we nu van op wintersport?’, en begon een nieuw leven. ‘Ik was gered,’ zo omschrijft ze het. Ze had haar essentiële zelf hervonden, haar eigen North Star.

‘MIJN COACH WAS MIJN LICHAAM’

Vijf jaar later trouwde ze voor de tweede keer, met een beeldhouwer. Breed hebben ze het nooit gehad, maar ze inspireerden elkaar en genoten van hun kleine huisje op het Brabantse platteland. Haar tweede man overleed vier jaar geleden. Ze mist hem enorm, maar ze is gelukkig en intens tevreden met wat het leven haar heeft gebracht. ‘Ik scoorde drie keer in de eerste helft: mijn kinderen. Maar in de tweede helft zat ik pas echt in de wedstrijd,’ lacht ze.
Wie was je coach en wat heeft hij in de rust tegen je gezegd, vroeg ik. ‘Mijn coach was mijn lichaam,’ zei ze, ‘dat zei: ik ben moe, ik ben te dik, ik heb overal pijntjes. Waarom is dat? Waarom doe je me dit aan? Hoezo heb je het zover laten komen? Toen heb ik het roer omgegooid en ben ik naar mezelf gaan luisteren. Wat ik toen hoorde, was niet nieuw, maar ik had het weggestopt omdat ik had bedacht dat mijn gezin mijn oude ik nodig had. Achteraf denk ik dat ze meer aan me hadden gehad als ik veel eerder was gaan schilderen.’

Een wijze les, en de belangrijkste les die je leert van levensverhalen: de mensen die ik interview hebben nooit spijt van wat ze wel gedaan hebben, maar wel van wat ze niet gedaan hebben.

Covers van digizine De Biograaf van Ditisjeleven.nl

NAAST DIT WEKELIJKSE BLOG VERSCHIJNT ELKE MAAND ‘DE BIOGRAAF‘, HET GRATIS DIGIZINE VAN DIT IS JE LEVEN.

In De Biograaf staan artikelen en interviews over, en besprekingen van (auto)biografieën en levensverhalen. Over films, boeken en tv-programma’s waarin levensverhalen centraal staan. Gesprekken met interessante, ondernemende mensen over de keuzes die zij in hun leven hebben gemaakt. Maar ook praktische tips voor het maken van films over en het schrijven van levensverhalen.
En last but not least: inzichten en tips uit de wereld van de levenskunst. Kleine bijdragen die kunnen helpen bij het verbeteren van de kwaliteit van je leven.

SCHRIJF JE IN: www.ditisjeleven.nl/de-biograaf  EN MIS GEEN ENKEL NUMMER MEER!

Over de auteur

Creatief schrijven, zo blijkt uit wetenschappelijk onderzoek, is goed voor je gezondheid. Dat het niet schadelijk is zal niemand verbazen, want afgezien van dat je het meestal zittend doet en we de laatste tijd doorlopend horen dat zitten het nieuwe roken is, ziet schrijven er onschuldig uit. Zelfs over muisarmen hoor je bijna niemand meer. Maar waarom schrijven gezond is? 

De eerste associatie die je waarschijnlijk zult hebben als je de woorden ‘schrijven’ en ‘gezond’ in één zin hoort is dat het gaat om je geestelijke gezondheid. Dat schrijven helpt om dingen ter verwerken en op een rijtje te zetten. Dat klopt. De afgelopen decennia zijn er over de hele wereld onderzoeken uitgevoerd met allerhande proefpersonen. Zoals dat gaat, er is een groep met mensen die intensief gaan schrijven en er is een groep die dat niet doet, en die worden dan een tijd gevolgd om te kijken of er verschillen optreden.

En dat bleek zo te zijn. Om een paar effecten te noemen die het schrijven op de eerste groep had: pijnklachten verminderden, vermoeidheidsklachten , depressiviteit, astmatische klachten namen allemaal af, relaties verbeterden, verslavingen waren makkelijker te bestrijden, en de schrijvers gingen minder vaak naar de dokter. Wat logisch is als al die klachten minder voorkwamen.

Waarom schrijven gezond is

REFLECTEREN EN ANALYSEREN

Nu is het niet zo dat het bij alle mensen die (meer) gaan schrijven dezelfde verbeteringen waarneembaar zijn. Er spelen tal van factoren mee, zowel op het gebied van het schrijven zelf (wat, hoe, hoe vaak, etcetera) als betreffende de proefpersonen zelf (afkomst, land, cultuur, maatschappij, zelfs geslacht: vrouwen hebben meer baat dan mannen.) Maar over het algemeen genomen kon men vaststellen dat, voorzichtig gezegd, positieve effecten van regelmatig schrijven substantieel vaker voorkomen dan geen of negatieve effecten. De belangrijkste reden waarom schrijven gezond is, is namelijk dat schrijvers zich bezighouden met nadenken over hun leven. Ze reflecteren en analyseren. En dat helpt om negatieve gebeurtenissen en ervaringen te verwerken en te accepteren. Het gevolg daarvan is dat stress vermindert. En zoals we allemaal weten is stress een belangrijke oorzaak van gezondheidsklachten.

Waarom schrijven gezond is

WAAROM SCHRIJVEN GEZOND IS. VOORAL JE LEVENSVERHAAL

Het opschrijven van nare, vervelende ervaringen draagt bij aan het plaatsen ervan in een grotere context: je levensverhaal. Mensen die dat niet doen hebben de neiging om erover te gaan lopen malen en tobben zonder de voordelen van het schrijverschap. De woorden en gedachten beklijven niet op papier, maar blijven rondzoemen in het hoofd.

Emoties worden verwerkt in de emotionele centra van onze hersenen, met name de amandelkern. We kunnen tegenwoordig van alles meten in de hersenen. Zo zagen onderzoekers dat als proefpersonen foto’s bekeken van mensen die een negatieve emotie uitstraalden (woede, angst, verdriet) en de proefpersoon benoemde die emotie, er minder activiteit is in de amandelkern. Benoemen ze die emotie niet, dan reageert de amandelkern veel heftiger op de getoonde emoties. Het gebruik van woorden is dus een soort bliksemafleider die het effect neutraliseert. Anders gezegd: wie zijn gevoelens benoemt, heeft de bijbehorende emoties beter onder controle. Wie ze opschrijft, heeft grotere kans op snellere en betere verwerking. Met als gevolg een sterker immuunsysteem en een betere gezondheid.

Over de auteur